Doktor Asistanı Robotlar (Robotik)

Doktor Asistanı Robotlar (Robotik)

Doktor Asistanı Robotlar (Robotik)

Gelişen teknoloji, değişen yaşam koşulları ve yaşlanan bir nüfus ile birlikte insanların ve sağlık sisteminin ihtiyaçları değişmeye başladı. Hastanelerde hasta bakımı için eksik olan personelin yerini alabilecek, doktorların iş yükünü azaltabilecek ve onlara yardımcı olabilecek, yaşlı veya bazı fiziksel sorunlara sahip kişilerin bakımlarını yapabilecek ve aynı zamanda yaşam standartlarını iyileştirebilecek asistanlara ihtiyaç duyulmaya başlandı. Bu ihtiyaçlar doğrultusunda robotlar hayatımıza girmeye başladı. Nedir bu robotlar? Robotlar, çevresi ile etkileşim halinde olan yapay zekalı fiziksel sistemler olarak tanımlanmaktadır. Diğer alanlarda olduğu gibi sağlık alanında da geniş bir kullanım alanına sahiptir. Hastane odalarında hastaların kontrollerine ve ihtiyaçlarına yardımcı olmaktan tutun da  yaşam alanının içinde kişilerin basit veya kompleks görevlerini yerine getirmesine yardımcı olmaya kadar birçok alanda etkin olarak kullanılmaktadır. [1] Bu robotlar dört ana grupta sınıflandırılabilir; ameliyat robotları, bakım robotları, hastane robotları ve fiziksel aktiviteleri yapmaya yardımcı dış iskeletler. 

Ameliyat Robotları

Ameliyatlarda kullanılan robotlar sayesinde minimal invaziv ameliyatlar konusunda çığır açıldı. Bir konsol sayesinde, ameliyatlar hastaya direkt olarak fiziksel müdahalede bulunulmadan ve uzaktan bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Bilgisayar, doktorun konsol yardımı ile yaptığı hareketleri robotik kollara ileterek ameliyatları gerçekleştirmektedir. Bu sayede ameliyatlar küçük kesikler, daha az kan kaybı, daha az acı ile tamamlanmakta ve kişi daha kısa sürede iyileşmektedir. 

da Vinci Ameliyat Sistemleri bu alanda bilinen en gelişmiş sistemlerden biridir. Üç ana kısımdan oluşmaktadır; ameliyatı gerçekleştiren 4 robotik kol, doktorların robotik kolları yönlendirmesine yarayan bir konsol ve 3 boyutlu canlı görüntü sağlayan ameliyat monitörü.[2] Bariatrik ve ürolojik ameliyatlar başta olmak üzere birçok ameliyat için bu sistem kullanılabilmektedir.

Bir diğer ameliyat sistemi olan neuroArm sayesinde robotik beyin ameliyatları gerçekleştirilmektedir. NeuroArm 3 adet robotik koldan oluşmaktadır. Bu kollardan ikisi rahatça hareket edebilmekte, üçüncü kol içerisinde barındırdığı kameralar sayesinde stereoskopik görüntü sağlamakta ve cihaz, ameliyat süresince gerekli olan diğer bütün yardımcı araçların görevini de yerine getirmektedir(kesme, koterize etme, vakumlama vb.). Ayrıca, bu cihaz sayesinde, ameliyat sırasında hastayı herhangi bir yöne hareket ettirmeden gerçek zamanlı MR görüntüsü de elde edilmektedir.  

Bu ve bunlar gibi birçok doktorlara yardımcı ameliyat sistemi sayılabilir. Robotların ameliyatlarda kullanımının faydaları olduğu gibi bazı sınırlamaları da bulunmaktadır. Bu sınırlamalardan en önemlilerinden biri de hissi geri bildirimdir. Ameliyatlar sırasında dokunun yumuşaklığı sertliği hakkındaki hissi farkındalık uygulanılacak kuvvetin miktarı bakımından önem taşımaktadır. Son yıllarda yapılan haptik sistemler ile robotik sistemlerin birleştirilmesi çalışmaları ile bu sınırlamanın çok yakın bir zamanda çözüme kavuşturulması beklenmektedir. [2]

NAO Next Gen : the new robot of Aldebaran Robotics (now SoftBank Robotics Europe)

Bakım Robotları

Tedavi süresince, hasta bakımı doktorlar ve hastalar için çok büyük öneme sahiptir. Bakım robotları adından da anlaşılacağı gibi; kişilerin, özellikle yaşlıların ve çocukların, fiziksel ve mental sağlıklarını takip etmeye, desteklemeye ve teşhis etmeye yarayan yardımcı cihazlardır. Örneğin Nao Robot; otistik çocukların eğitimine, yaşlı insanları fizyoterapik eğitimine ve bilişsel eğitimlere yardımcı sağlık asistanı olarak tasarlanmıştır. Üzerinde bulunan kameralar, mikrofonlar ve sensörler sayesinde insanlarla interaktif bir iletişim geliştirebilmekte ve  kişilerin eğitimleri ve terapötik ihtiyaçları için gerekli olan şarkı söylemek, açıklamalar yapmak ve bunun gibi birçok davranışı yerine getirebilmektedir. Diğer bir bakım robotu örneği olarak Hobbit isimli robot verilebilir. Bu robot yaşlılar için, olası düşüşleri tahmin etme ve engelleme üzerine programlanmıştır. Üzerinde bulunan kameralar, sensörler ve özgür hareket kabiliyeti olan kolları sayesinde çevresindeki insanları algılamakta ve herhangi bir düşme durumunda kişiyi düşmeden önce robotik kollar ile yakalayarak ciddi yaralanmasını engellemektedir. [3]

Hastane Robotları

Hastaneler, gerek hastalar olsun gerek ise onlara yardımcı olan sağlık personelleri olsun çok yoğun bir trafiğe sahiptir. Özellikle, doktorların hasta kabulü bitene kadar olan sürede çok yoğun bir insan trafiğine şahit olunmakta. Bu süreç içerisinde hastane yatmakta olan veya hastaneye muayene için gelen hastalardan örnekler almak gerekmektedir. Alınan örneklerin laboratuvara taşınması, eğer gerekiyorsa hastanede yatmakta olan hastalara ilaç dağıtılması ve yürümek için yardımcıya ihtiyacı olan hastalara yardımcı olunması gerekmektedir. Bu ve bunun gibi ihtiyaçlar için personeller işlerine ara vermek durumunda kalabilmekte ve bu durum hastanedeki işleri aksatabilmketedir. Hastane robotları bu aksamaları engellemek ve hastane personelinin işine yardımcı olmak için tasarlanmış robotlardır. Herhangi bir personelin yerinden ayrılmasına gerek kalmadan, robotlar kan örnekleri gibi örnekleri laboratuvara ve ilaçları hastalara en kısa sürede ulaştırılabilmektedir. Ayrıca, yürüme ve yataktan kalkma gibi hareketler için fiziksel desteğe ihtiyaç duyan hastalar hastane personelinin yardımı olmadan asistan robotlar yardımı ile bu hareketleri gerçekleştirebilirler. [4]

Dış İskeletler

Dış iskeletler, çeşitli sebeplerden kaynaklı yürüme veya hareket etme kabiliyetindeki kayıpları tedavi etmek amaçlı kullanılan giyilebilir roborlardır. Bu robotlar üç farklı kontrol stratejisine sahiptir; aktif mod, pasif mod ve zorluk modu. Aktif modda, hasta hareketleri kendi gerçekleştirir ve robot hastaya hareket süresince herhangi bir müdahalede bulunmaz. Pasif modda, hareketler tamamen robot tarafından gerçekleştirilir ve hasta pasif durumdadır. Zorluk modunda ise, robot hastaya karşı kuvvet uygular ve bu kuvvet altında hastanın hareket ederek kaslarını geliştirmesi beklenir. [3]

Robotlar doğrudan veya dolaylı olarak birçok yönden hastalara ve doktorlara yardımcı olmaktadır. Robotik sadece sağlık alanı için değil birçok alan için vazgeçilemez bir teknoloji oldu ve olmaya devam ediyor. Umarız bu teknoloji herkesin daha sağlıklı ve daha konforlu bir hayat yaşamasına yardımcı olur.

Kaynakça

[1]

A. Khan and Y. Anwar, “Robots in Healthcare: A Survey,” Advances in Intelligent Systems and Computing, pp. 280–292, Apr. 2019, doi: 10.1007/978-3-030-17798-0_24.

[2]

R. Bogue, “Robots in healthcare,” Industrial Robot: An International Journal, vol. 38, no. 3, pp. 218–223, May 2011, doi: 10.1108/01439911111122699.

[3]

M. Kyrarini et al., “A Survey of Robots in Healthcare,” Technologies, vol. 9, no. 1, p. 8, Jan. 2021, doi: 10.3390/technologies9010008.

[4]

S. Ljungblad, J. Kotrbova, M. Jacobsson, H. Cramer, and K. Niechwiadowicz, “Hospital robot at work,” Proceedings of the ACM 2012 conference on Computer Supported Cooperative Work – CSCW ’12, 2012, doi: 10.1145/2145204.2145233.

2432 2263 Author